Oyuncak Silaha Karşı Hareket Projesi

Arka Plan Bilgisi

Oyuncak silahlar, şiddet içerikli video oyunları toplumumuzda kültürel olarak meşru bir durum olan silah sahibi olmanın çocukluk çağındaki inşa araçlarıdır.

Oyuncak silahlar çocukları şiddette özendirmekte, şiddet doğurmakta ve şiddet kültürünün güçlenmesine araç olmaktadırlar. Şiddet “Fiziksel gücün ve erkin, tehdit mahiyetinde veya fiili olarak, yaralanma, ölüm, psikolojik zarar, gelişme bozukluğu veya yoksunluğu gibi sonuçlara yol açan veya böyle sonuçlar vermesi muhtemel biçimlerde kasıtlı kullanımı”dır (UNVAC, 2006)*. Dolayısıyla oyuncak silahların, çocuklara oyun sırasında bile olsa güç ve erk kullanımı konusunda bir “araç” olarak sunulması şiddetin beslenmesine neden olur.

Çocuklar taklit ederek hayatı deneyimlerler. Onların oyunları hayata kendilerini hazırlama egzersizleridir. Ve çok önemlidir. Bir çocuk oyun oynayarak öğrenir. Onun ne oyunlar oynadığı kişiliğinin, yeteneklerinin gelişimini doğrudan etkiler. Bu oyunlarda etraflarında gördüklerini taklit ederler. Hatta duydukları diyalogları bile birbirlerine tekrarlar, olayları yeniden kendi aralarında canlandırırlar. Oyuncak silah sahibi olan çocuk sahip olduğu oyuncakla, rol model aldığı yetişkinlerin gücüne, yeteneklerine sahip olduğu ve onlara yaklaştığı sanrı ile davranır. Oyuncak silah da şiddet içerikli video oyunları da silahı ve öldürme gücünü çocuğun gözünde meşru kılarken, silahın yaratacağı başedilemez güçlükteki sorunları da çocuk açısından normalleştirir ve bir oyunun parçası haline getirir. 

Oyuncak silah ve şiddet içerikli video oyunları, Türkiye’de pek çok sebepten dolayı yaygındır ve erkek çocuklar için temel oyun araçlarından birisidir. Bu sebeplerden başlıcaları şöyle sıralanabilir:

  • Toplumsal alışkanlıklar: Sonuçlarının ayırdına varmadan pek çok yetişkin erkek çocuğa oyuncak olarak araba ya da silah alınması gerektiğini düşünerek hareket eder. Burada silahı ve doğurabileceği şiddet sarmalını desteklemek ya da buna karşı çıkmaktan çok çocuğun ihtiyaçlarını anlamadan hazır bir karara uyacak şekilde hareket etme durumu söz konusudur. 
  • Piyasaya sunulan oyuncakların nitelikli ve çocukların gelişimine uygun tasarlanamamış olması: Piyasada oyuncakların özellikle de düşük gelir grubundaki ailelerin çocuklarına hitap eden oyuncaklar tasarım niteliği, malzeme kalitesi düşük oyuncaklardır. Oyuncak silahlar ucuz oyuncak pazarı için kolay pazarlama imkanı sebebiyle tercih edilmektedir. Çocukların gelişmlerini destekleyici oyuncaklar için gerekli tasarım ve ürün geliştirme süreçleri ancak üst gelir grubuna hitap eden oyuncaklar için göze alınmaktadır. Seçeneği azalan çocuklar ve aileleri diper sebeplerin de etkisi ile soyuncak silaha yönlenmektedir.
  • Kültürel normların etkisi: Erkeklik ve silah sosyolojik kültürel olarak bir aradalığı savunulan ve desteklenen iki kültürel kavramdır. Erkek çocuğun başka oyuncaklar yerine oyuncak silahla oynaması bu kültürel normun bir sonucu olarak desteklenmekte ve çocuğa seçme hakkı tanınmadan erkek çocuklara oyuncak silah alınmaktadır.    
  • Oyuncağın çocuğun gelişimindeki yerinin bilinmemesi: Oyuncak yetişkinler tarafından pek çok durumda çocuğun oyalanması, yetişkinleri rahatsız etmeden zaman geçimesi için bir araç olarak görülür. Oysa oyun ve onun aracı olarak oyuncak çocuğun insan değerleri ile tanışmasının, yaşamı deneyimlemesinin, kişisel ve toplumsal benliğini, etik tavrını inşa etmesinin önemli araçlardır. Oyuncakların çocuğun gelişimindeki önemli yeri bilinmediği için oyuncak seçiminde hassasiyet gösterilmemektedir. Temsil ettiği öldürme gücü ile başedilmesi zor bir nesne olan silahın oyuncak olarak bile olsa çocuğun yaşamına girmesi gelişimini olumsuz etkileyecektir. Pek çok yetişkin konuya bu açıdan bakacak bilince sahip değildir. Onlar için oyuncak silah sadece bir oyuncaktır.

 

Projenin Gerekçesi

Konuya tüm bu arkaplan bilgisi ile bakıldığında oyuncak silahın çocukların yaşamında kapladığı yerin azaltılmasının toplumdaki şiddet kültürü ile mücadele konusunda silahlanmanın ve silaha bağlı şiddetin azalmasında ciddi bir etkisi olacağı açıktır. Oyuncak silahın tercih edilmesinin altında yatan nedenler iyi irdelendiğinde paradigmanın kademeli olarak değiştirilmesinin mümkün olduğu görülebilir.

 

Oyuncak silahlar ve şiddet içerikli video oyunları yerine piyasada onlara alternatif olabilecek oyuncakların yer alması sağlanırsa; evbeveynlere oyuncak silahın çocukların gelişimi üzerindeki etkisi anlatılabilirse; en önemlisi de çocuklar bu konuda birşeyler yaparlar ve akranlarını etkilemek üzere harekete geçirilebilirse oyuncak silahlar ile mücadele mümkündür. 

 

Yukarıdaki gerekçelerden aşılması en zor olanı kültürel normların etkisi ile oyuncak silah tercihidir. Ancak proje kapsamında yapılacak etkinliklerle kültürel normların etkisi ortadan kaldırılamamasa bile azaltılabileceği düşünülmektedir.  

 

Projenin Ana Hedefleri:

  • Çocukları, oyuncak silahın zararları hakkında bilgilendirmek ve oluşturulacak alternatif oyuncaklara ilgilerini arttırmak  
  • Oyuncak silahların üretiminin kontrol altına alınması (Lobi, kamuoyu çalışmaları, üreticilerin harekete geçirilmesi).

 

 

Projenin Alt Hedeflerl

 


Alt Hedef-1:

Oyuncak silahlara alternatif olabilecek şiddet içermeyen oyuncaklar elde etmek, bu yönde tasarımcıları ve oyuncak sanayini harekete geçirmek


İLGİLİ PROJE ETKİNLİĞİ:
ŞİDDET İÇERMEYEN OYUNCAK TASARIMI YARIŞMASI:

Ulusal çapta düzenlenecek bir yarışma ile şiddet içermeyen oyuncak tasarımları elde edilecektir. Başarılı bulunanların üretiminin yapılacak ve projenin ürünü olarak piyasaya sürülecektir. Bu sebeple projenin bu aşamasında oyuncak sanayinin de paydaş olarak projenin içinde olması gerekmektedir.  Elde edilen iyi tasarımlar alt hedef-3 kapsamında da kullanılacaktır.

Bu yarışma çocuklar ve yetişkinler için iki ayrı kategoride düzenlenmelidir.

Seçim yapacak olan jüride yetişkin ve çocuklar olarak iki ayrı grup olarak çalışmalıdır.


Alt Hedef-2:

Çocukların oyuncak silaha ilişkin tepkilerini ifade etmelerini sağlamak; çocuklar ile çocuklar arasında oyuncak silahlara ilişkin bir tartışma başlatmak


İLGİLİ PROJE ETKİNLİĞİ:
“BANA OYUNCAK SİLAH ALMA” KAMPANYASI:

Çocuklardan oluşan bir ekip tarafından yetişkin bir ekibin de desteği ile düzenlenecek hedef kitlesi ebeveynler ve çocuklar olan bir kampanya kurgulanacaktır. Kampanyanın içeriği ve süreci kampanya ekibinde yer alacak çocuklarla birlikte belirlenecektir.

Kampanya kapsamında aşağıda tanımlandığı şekilde etkinlikler olabileceği düşünülmektedir:

  • Tüm çocukların, kampanya ekibindeki çocuklarca üretilen medya ürünleri(gazete, video, tv spotu, sosyal medya ürünleri vb.) vasıtası ile oyuncak silahı reddetmeye çağırılması
  • Çeşitli illerde meydanlara konulacak gezici oyuncak silah iade kumbaraları ile oyuncak silahlar toplanması...
  • Oyuncak kumbaralarının ulaşamadığı yerlerde kampanyaya katılmak siteyen okullarda oyuncak silah toplanması

 


Alt Hedef-3

Oyuncak silah satışının sınırlandırılması için yasal düzenleme yapılması


İLGİLİ PROJE ETKİNLİĞİ:
LOBİ ÇALIŞMASI

Oyuncak silah ve şiddet içerikli video oyunlarının satışının sınırlandırılması için ilgili TBMM’de lobi çalışması yürütülecektir. Proje süresince ortaya çıkan ürünler etkin bir şekilde kamuoyu ile paylaşılacak ve proje sonunda oluşacak kamuoyu baskısı da kullanılarak oyuncak silah ve şiddet içerikli video oyunlarının satışına sınırlama getiren bir yasal düzenleme yapılamsı için lobi çalışma yürütülecektir.


PROJENİN PAYDAŞLARI

  • Maltepe Üniversitesi İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi, 
  • İstanbul Marmara Eğitim Vakfı
  • Gündem: Çocuk! Çocuk Hakları Merkezi
  • Umut Vakfı
  • Oyuncak Sanayisi

 

* Birleşmiş Milletler Çocuğa Karşı Şiddet Küresel Raporu (www.violencestudy.org).